Havza Haber Ajansının haberine göre, Hz. Zehra’nın (s.a.) şehadet yıl dönümü günlerinde, Havza Haber Ajansı olarak tarih uzmanı ve araştırmacısı Hüccetü’l-İslam ve’l-Müslimîn Muzafferizad’ın katılımıyla gerçekleştirdiğimiz bir dizi söyleşide, Hz. Fâtıma’nın (s.a.) ilmî ve siyasi mirasını yeniden ele alıyoruz. Şiîler ve Ehl-i Sünnet nezdinde mütevatir senetlerle nakledilen tarihî bir belge niteliğindeki bu hutbe, Müslüman kadının siyasi hayata katılımına ilişkin bir model de ortaya koymaktadır. Söyleşinin birinci bölümünün metnini sizlere sunuyoruz.
Ehl-i Beyt’in (a.s.) Şiîler ve Ehl-i Sünnet nezdinde seçkin bir yere sahip olan en önemli ve en değerli ilmî ve rivai miraslarından biri, Tahire Sıddıka Hz. Fâtıma Zehra’nın (s.a.) büyük hutbesidir.
Bununla birlikte, öncelikle içerikle ilgili önemli bir noktaya değinmek gerekir: Bu hutbenin «Fedekiyye Hutbesi» olarak adlandırılması, müsamahalı ve bir ölçüde de uygun olmayan bir isimlendirmedir. Zira bu uzun konuşmanın yalnızca çok küçük bir bölümü Fedek’in talep edilmesi meselesine ayrılmıştır.
İki Cihanın Hanımefendisi Hz. Fâtıma’nın (s.a.), dönemin yönetiminin Fedek’i müsadere etme kararına tepki olarak etkileyici ve sarsıcı bir üslupla mescide gelip bu eşsiz hutbeyi irat ettiği doğrudur. Ancak bu olayda Fedek, bir «vesile ve zemin» niteliğindeydi. Hz. Fâtıma (s.a.), bu vesileyle resmî kürsüyü kullanarak İslam’ın özündeki inanç esaslarını ve dinin temel ilkelerini açıklamayı; ayrıca İslam toplumunda iktidarı ele geçirenlerin dayandıkları temelleri yapısal açıdan eleştirerek sorgulamayı amaçlamıştır.
Fâtimiyye Hutbesi'nin (s.a.) Kaynak Değeri, Eşsiz Belagati ve İçerik Boyutları
Bu büyük hutbenin önemini ortaya koyan temel unsurlardan biri, Şiî ve Sünnî âlimlerin onu nakletmeye ve kayda geçirmeye özel önem vermiş olmalarıdır. (Hutbenin kaynaklarına bir sonraki bölümde değineceğiz.) Bu hutbenin hatibi olan Hz. Sıddıka-i Tâhire (s.a.), hem Şiîler hem de Ehl-i Sünnet nezdinde son derece yüce ve hiçbir şüpheye yer bırakmayan bir makama sahiptir. Her iki İslamî gelenek de onun güvenilirliğini, yüceliğini ve eşsiz konumunu kabul edip övmektedir. Bu nedenle söz konusu belgenin güvenilirliği en üst düzeydedir.
1. Hutbenin Temel Konuları ve Hayranlık Uyandıran Belagati
Bu hutbede, Hz. Peygamber’in (s.a.a.) vefatından sonra yaşanan kritik gelişmeler, ilk halifenin destekçisi olan çevrenin tanınması ve onların yönetim yöntemlerinin eleştirilmesi son derece etkileyici bir biçimde ele alınmıştır.
Bunun yanı sıra, bu sözlerde kullanılan hayranlık uyandırıcı fesahat ve belagat, konuşmacının ilahî ve ledünnî ilim kaynağıyla bağlantılı olduğunun açık bir göstergesidir. Nitekim bu hutbe hakkında şöyle denilmiştir: "Yaratıcının kelamından aşağıda, insan sözünden ise yukarıda olan bir söz."
Bu seçkin ve yüce anlatım öylesine derindir ki bazı hocalar ve araştırmacılar, bu hutbenin Nehcü’l-Belâga’da yer alan yüksek düzeydeki bilgilerin «özünü ve özetini» içerdiğini düşünmektedir. Başka bir ifadeyle, Emirü’l-Müminin Hz. Ali’nin (a.s.) Nehcü’l-Belâga’daki sözleri, bu nurlu hutbenin bir açıklaması ve tefsiri niteliğindedir. Hutbenin kelimelerinin derinliklerini ve yüce anlamlarını kavrayabilmek için Nehcü’l-Belâga’ya ve Ehl-i Beyt’in (a.s.) rivayetlerinden oluşan akarsuya başvurmak gerekir.
2. «Fedekiyye» Adının «Fâtimiyye Hutbesi» Olarak Değiştirilmesinin Gerekliliği ve Tesettürle İlgili Şüphelere Cevap
Bütün bu hususlar göz önünde bulundurulduğunda, sınırlandırıcı bir nitelik taşıyan «Fedekiyye Hutbesi» adı yerine, daha kapsamlı olan «Fâtimiyye Hutbesi» adının kullanılması daha uygun olacaktır.
Bu olayda üzerinde düşünülmesi gereken bir diğer husus da Hz. Fâtıma’nın (s.a.) mescide girerken nasıl bir tavır sergilediği ve tesettürünün eksiksiz oluşudur. Hz. Fâtıma’nın (s.a.) bu olayda sergilediği örtünme ve tesettür anlayışı, tesettür hükümlerini sorgulamaya çalışan veya tesettür ayetlerinin yalnızca Hz. Peygamber’in (s.a.a.) eşlerine özgü olduğunu ileri süren bütün şüphelere kesin ve güçlü bir cevap niteliğindedir.
Özetle bu değerli hutbe; tevhid, nübüvvet ve imametten yaratılış felsefesine, hükümlerin hikmetlerinden şükür, ihlas ve tefekkür gibi saf ahlaki konulara kadar pek çok meseleyi mümkün olan en güzel şekilde açıklamaktadır. Bu nedenle söz konusu hutbe, haklı olarak «İslam’ın ve Şiiliğin özgün düsturları» olarak kabul edilebilir ve özel bir ilgiye layıktır.
Sakife Olayının Derinlemesine Tahlili ve İktidar Yapısının Yetersizliğinin Ortaya Konulması
Bu hutbenin bir diğer temel ve eşsiz konusu, hilafetin gasp edilmesi olayının ayrıntılı bir şekilde incelenmesi ve Emirü’l-Müminin Ali bin Ebu Tâlib’in (a.s.) İslam toplumunun liderliği makamından neden uzaklaştırıldığının temel sebeplerinin değerlendirilmesidir.
Hz. Sıddıka-i Tâhire (s.a.), tam bir basiretle Fedek talebini, yönetimin bütününü sorgulamak ve iktidar hareketinin gerçek niteliğini kamuoyuna açıklamak için bir zemin ve vesile olarak kullanmıştır. Açık bir anlatımla, yönetimi ele geçirenlerin düşünsel temellerinin ümmete liderlik etmeye elverişli olmadığını ve İslam’ın özgün ilkelerine dayanan bir temelden yoksun bulunduğunu topluma göstermiştir. Hz. Fâtıma (s.a.), bu aleni yargılamada Kur’an-ı Kerim ayetlerine tekrar tekrar ve güçlü delillerle başvurarak yönetimin tutum ve kararlarının ilahî vahiy ile açıkça çeliştiğini herkese kanıtlamıştır.
Bunun yanı sıra, «Fâtimiyye Hutbesi»nin konumunu daha da yücelten ve onu farklı kılan husus, Şiî ve Ehl-i Sünnet âlimlerinin bu konuşmanın rivayet değeri ve büyüklüğü hakkındaki değerlendirmeleri, övgüleri ve ona gösterdikleri özel ilgidir. Bu ifadeler, söz konusu tarihî belgenin neden yalnızca «Fedekiyye Hutbesi» olarak değil, «Fâtimiyye Hutbesi» olarak adlandırılmasının daha isabetli ve yerinde olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
Fâtimiyye Hutbesinin Şiî ve Sünnî Kaynaklarındaki Yeri ve İslam’da Kadının Toplumsal ve Siyasi Katılım Modelinin Açıklanması
Bu hutbenin eşsiz güvenilirliği, Şiî ve Sünnî âlimlerin onun senetleri hakkındaki değerlendirmelerine bakıldığında daha açık bir şekilde ortaya çıkmaktadır.
1. Şiî Ve Sünnî Kaynaklarda Rivayetlerin Güvenilirliği ve Senetlerin Çokluğu
Şiî kaynaklarda: Allâme Meclisî (r.a.), değerli eseri Bihârü’l-Envâr’ın 29. cildinin 215. sayfasında bu hutbe hakkında şu ifadeyi kullanmaktadır:
«Bil ki bu hutbe, Şiîler ve Ehl-i Sünnet tarafından çok sayıda senetle rivayet edilen meşhur hutbelerden biridir.» Rivayetlerin bu denli çok olması, söz konusu rivayeti tevatür derecesine ulaştırmaktadır.
Ehl-i Sünnet kaynaklarında: Ehl-i Sünnet’in önde gelen isimlerinden İbn Ebi’l-Hadîd el-Mu‘tezilî de zikredilebilir. İbn Ebi’l-Hadîd, Şerhu Nehcu’l-Belâga adlı eserinde bu hutbeyi Ebu Bekir el-Cevherî’den nakletmektedir. Ebu Bekir el-Cevherî; edebî yönü güçlü, güvenilir ve takva sahibi bir hadis âlimidir. Hadis ilminin önde gelen isimleri de onu ve eserlerini övmüş, rivayetlerine dayanarak deliller ortaya koymuşlardır.
2. İslam’da Kadının Toplumsal Ve Siyasi Katılımına Dair İleri Bir Model
Bu olayın kalıcı ve büyük derslerinden biri, kadının İslam’daki gerçek konumunun açıklığa kavuşturulmasıdır. Hz. Sıddıka-i Tâhire’nin (s.a.) hakikati savunmak ve önemli siyasi ve toplumsal alanlarda söz sahibi olmak amacıyla basiretli, cesur ve açıklayıcı bir şekilde ortaya çıkması, İslam’ın kadınların toplumun kaderini belirleyen gelişmelerde yer almasını yasaklamadığının, aksine bunu meşru kabul ettiğinin somut ve kesin bir kanıtıdır.
Bununla birlikte, Fâtımî anlayışa göre bu toplumsal ve siyasi faaliyetin temel bir ölçütü vardır: «Kadının saygınlığının ve onurunun korunması.» Bu faaliyetler, kadının asli, hayati ve yüce görevi olan aile temelini sağlamlaştırmasına ve insanlığın gelişmesi ve ilerlemesi için güçlü nesiller yetiştirmesine zarar vermemelidir.
yorumunuz